دسته‌بندی نشده

یائسگی و درمان علائم آن

منوپوز به آخرین سیکل قائدگی خانم ها اطلاق می شود که بعد از آن سیکل های ماهیانه متوقف می شود.
اگه در خانمی به مدت 12 ماه سیکل ماهانه قطع شود این فرد یائسه تلقی می شود. سن متوسط یائسگی در خانم ها 51 سال است.
مرحله قبل یائسگی ( پری منوپوز – Perimenopause ) به دوره زمانی قبل از قطع سیکل ماهانه اطلاق می شود که طی آن سیکل ها نامنظم شده و علائم یائسگی و تغییرات هورمونی بارز می شوند.مرحله قبل از یائسگی 2-8 سال به طور متوسط طول می کشد.
عوامل مختلفی بر طول مدت این دوران تاثیر گذارند از جمله استرس ، بیماری های مزمن و مصرف سیگار.
از حدود 35 سالگی حجم تخمدان ها شروع به کاهش می کند و در مرحله یائسگی فاصله بین سیکل های ماهانه کوتاه تر می شود ( به طور متوسط 3 روز کم می شود ) و تغییرات هورمونی به صورت افزایش هورمون FSH ثانویه به کاهش عملکرد تخمدان و کاهش هورمون Inhibin و استرادیول اتفاق می افتد.
نوسانات هورمون استروژن در دوران پیش از یائسگی باعث ایجاد افزایش ضخامت اندومتر رحم و افزایش احتمال سرطان رحم ،پولیپ یا لیومیوم رحم طی این مرحله می شود.
با شروع یائسگی سطح استروژن پایین می افتد و هورمون FSH افزایش می یابد.


نحوه تشخیص مرحله پیش یائسگی :

نرمال بودن سطح سرمی FSH و LH و استرادیول رد کننده این مرحله نیست اما اگر سطح سرمی FSH به طور مداوم در طی روزهای دوم تا پنجم سیکل ماهانه پایین باشد قطعا می توان گفت که فرد مذکور در مرحله پیش یائسگی قرار ندارد.
اما سطح سرمی  25Iu/Lit < FSH به نفع شروع مرحله پیش یائسگی است.
اندازه ی سطح سرمی FSH در روز 2 تا 5 سیکل قائدگی می تواند به ارزیابی میزان باروری فرد نیز کمک کند :
FSH کمتر از 20Iu/Lit ( باروری مناسب )
FSH بین 20_30 Iu/lit ( باروری متوسط )
FSH بالای 30Iu/Lit ( باروری ضعیف )



یائسگی و درمان گر گرفتگی

علائم یائسگی و مرحله پیش یائسگی :

گر گرفتگی که به صورت احساس گرمای شدید در قسمت بالا تنه و صورت و سپس تعریق و احساس سرما می باشد و حتی می تواند نیمه شب فرد را از خواب بیدار کند.
تعریق شبانه ، اختلالات سیکل ماهانه و خون ریزی های غیر طبیعی ، اختلالات خواب در برخی خانم ها ، گاهی علائمی نظیر تغییر خلق و خو ، افسردگی ، اختلال حافظه یا تمرکز نیز دیده می شود.
در مرحله پیش یائسگی در حضور خونریزی شدید یا نامنظم ماهیانه و علائم یائسگی از جمله گر گرفتگی درمان با قرص های ضد بارداری با دوز پایین ترکیب استروژن و پروژسترون توصیه می شود.
تجویز این قرص ها در خانم هایی که هر یک از موارد زیر را داشته باشند ممنوع است :
  1. مصرف سیگار
  2. سابقه بیماری های قلبی یا ترومبوز وریدی
  3. بیماری های کبدی
  4. سرطان پستان
در افرادی که نمی توانیم از ترکیب استروژن و پروژسترون استفاده کنیم می توان
به عنوان جایگزین از پروژسترون خوراکی یا تزریقی استفاده کرد که فقط حجم خونریزی را کم می کنند ولی سیکل ها را منظم نمی کنند.
برای درمان غیر هورمونی خونریزی ها در مرحله پیش یائسگی می توان از کپسول مفنامیک اسید استفاده کرد.


آیا تجویز هورمون های استروژن و پروژسترون در دوران یائسگی مفید است ؟

تجویز هورمون های استروژن و پروژسترون ( عمدتا استروژن ) باعث کاهش علائم گر گرفتگی و وازوموتور یائسگی می شود. اما می توان از درمان های جایگزین نظیر :
داروهای ضد افسردگی ، گاباپنتین ، کلونیدین ، ویتامین E و مشتقات سویا یا سایر استروژن های گیاهی مانند توت سیاه ( Black Cohogh ) هم استفاده کرد.
تجویز استروژن با کاهش احتمال شکستگی و پوکی استخوان در افراد یائسه همراه است اما درمان های جایگزین نظیر :
  1. بیس فسفونات ها ( آلندرونیت )
  2. رالوکسی فن Raloxifen
  3. یا ترکیب : Bazedoxifen با استروژن کنژوگه و Teriparatid

همگی می توانند به اندازه تجویز استروژن در جلوگیری از استوپوزیست و درمان آن موثر باشند و عوارض استروژن در ایجاد سرطان پستان و آندومتر را ندارند.

فعالیت های ورزشی ، مصرف ویتامین D و کلسیم به تمام خانم های یائسه توصیه می شود.

عوارض تجویز استروژن و پروژسترون ( هورمون درمانی ) در خانم های یائسه :
1. افزایش احتمال سرطان اندومتر رحم در تجویز استروژن به تنهایی
اما تجویز همزمان پروژسترون می تواند اثر استروژن بر آندومتر را خنثی کرده و شانس سرطان رحم را کم کند.
2. افزایش احتمال خطر سرطان پستان
تجویز ترکیبی استروژن با پروژستین با افزایش احتمال سرطان در خانم های یائسه همراه است، مخصوصا اگر طول مدت زمان درمان بالای 5 سال باشد.
3. افزایش احتمال ایجاد لخته در وریدهای عمقی پا ها و آمبولی ریه با مصرف استروژن به تنهایی و در ترکیب با پروژستین دیده شده است.
4. افزایش احتمال سنگ های صفرایی در مصرف کنندگان استروژن-پروژستین یا استروژن به تنهایی دیده شده است.

درمورد بعضی از اثرات درمان با هورمون های استروژن-پروژستین هنوز اطلاعات دقیقی در دست نیست. از این اثرات می توان بر تاثیر درمان استروژن-پروژستین بر عوارض قلبی عروقی نام برد.

شواهد قطعی در دسترس نیست اما به نظر می رسد هرچه شروع درمان هورمونی دیرتر باشد عوراض قلبی عروقی این درمان افزایش می یابد حال آنکه در سال های اولیه یائسگی درمان فوق می تواند به احتمال زیاد اثرات قلبی عروقی مفید داشته باشد.
در مورد سکته مغزی و حوادث وابسته به عروق مغز دیده شده درمان با استروژن به تنهایی یا ترکیب استروژن پروژستین با افزایش 35% در احتمال وقوع سکته مغزی همراه است.
از فواید احتمالی درمان با استروژن-پروژستین می توان به کاهش احتمال وقوع سرطان کولون و رکتوم اشاره کرد.

هورمون درمانی اثر واضحی بر کاهش دمانس و آلزایمر ندارد اما مطالعات نشان داده اند که گاها هورمون درمانی باعث کاهش خطر سرطان تخمدان و گاهی کاهش ایجاد دیابت نوع 2 می شود.
به طور کلی مطالعات نشان می دهد که درمان با هورمون بعد از یائسگی به استثنای کاهش علائم یائسگی از جمله گرگرفتگی در سایر موارد با توجه به عوارض آن قابل قبول نیست.
به طور کلی در مواردی که برای هورمون درمانی سیستمیک یا خوراکی بعد از یائسگی تصمیم گیری می شود حتما باید دقت کرد که آیا فواید درمان بر عوارض آن ارجحیت دارد یا نه.

بیشترین مواردی که در آن درمان هورمونی توصیه می شود :

1. علائم یائسگی گر گرفتگی شدید تا متوسط یا گرگرفتگی شبانه می باشد
2. برای جلوگیری از پیشرفت پوکی استخوان در زنانی که در معرض شکستگی استخوان قرار دارند و به هیچ وجه نمی توانند از سایر داروهای درمانی پوکی استخوان استفاده کنند نیز هورمون درمانی توصیه شده اما مورد قبول همه نیست.

درچه کسانی مجاز به درمان هورمون ( استروژن-پروژسترون ) نیستیم :

– مواردی که خونریزی واژینال بدون دلیل مشخص دارند.
– بیماری فعال کبدی
– بیماران دیابتی
– بیماران با سابقه هر نوع سکته مغزی ( دائم یا گذرا )
– سابقه قبلی ترومبوز وریدی
– سابقه سرطان اندامتر رحم
– سابقه سرطان پستان
– سابقه بیماری عروق قلب
– بیماران با چربی خون تری گلیسرید بیشتر از 400
– بیماران دارای بیماری فعال کیسه صفرا

درمان با استروژن-پروژسترون برای کمتر از 5 سال و یا استروژن به تنهایی برای کمتر از 7 سال در کاهش علائم یائسگی می تواند کمک کننده باشد.
درمان های طولانی تر قطعا با عوراض همراه است.

به عنوان جایگزین میتوان برای درمان علائم یائسگی از داروهایی نظیر : فلوکسیتین – ونلافاکسین – پاراکستین – گاباپنتین – کلونیدین – ترکیبات حاوی سویا – گیاه توت مار ( Black Cohosh ) استفاده کرد.
درمان طولانی تر از 5 سال استروژن + پروژسترون یا بیشتر از 7 سال استروژن به تنهایی با افزایش خطر سرطان پستان همراه است و با توجه به اثر پروژسترون در افزایش سرطان پستان رژیم های دوره ای پروژسترون و پرهیز از تجویز مدروکسی پروژسترون ( Medroxyprogesterone ) توصیه می شود.

سایر درمان هایی که در کنار هورمون درمانی به عنوان جایگزین قابل توصیه هستند عبارت اند از :
قطع سیگار – ورزش


ورزش های دوران یائسگی

ورزش هایی که در کنترل علائم قبل از یائسگی موثر هستند عبارت اند از :

ورزش های هوازی ⇐ شامل : قدم زدن سریع – شنا کردن – دوچرخه سواری حداقل 150 دقیقه در هفته + ورزش های قدرتی مانند کار با دستگاه های بدنسازی و کار با وزنه دو بار در هفته حداقل 8 تمرین برای شروع و 8 تا 12 تکرار برای هر تمرین.

برای کنترل گرگرفتگی ورزش یوگا و سایر ورزش هایی که با ریلکسیشن  تنفس عمیق همراه هستند توصیه می شود.
ورزش های کششی و حرکات ساده کششی 2 بار روزانه هربار روزانه 2 تا 3 دقیقه توصیه می شود و ورزش های تعادلی هم نظیر ورزش های کششی 2 بار روزانه هر بار 2 تا 3 دقیقه توصیه می شود.
در کنار قطع سیگار و ورزش رژیم غذایی حاوی کلسیم می تواند جهت کنترل علائم یائسگی مفید باشد.