دسته‌بندی نشده

کوتاهی قد و هرآنچه که درباره آن باید بدانید

اکثر والدین این سوال و نگرانی را دارند که آیا قد فرزندانمان طبیعی است یا کمتر از حد طبیعی است ؟
در پاسخ به این سوال باید گفت برای رشد کودکان منحنی های رشدی وجود دارد که بر حسب سن و جنس ، قد و وزن کودک در منحنی قرار داده می شود و بر حسب محل قرار گرفتن قد یا وزن کودک روی منحنی می توان تعیین کرد که آیا این کودک وزن یا قد نرمال یا بالاتر یا پایینتر از نرمال دارد.
سرعت رشد نیز مسئله ای مهم است ؛ به طور طبیعی بچه ها در 2 سال اول زندگی سرعت رشد بالایی دارند سپس این سرعت کمتر شده و بعد در زمان بلوغ مجددا یک جهش رشد خواهیم دید.

تعریف کوتاهی قد چیست ؟
بر اساس منحنی های رشد وقتی قد کودک کمتر از 2 انحراف معیار زیر قد متوسط برای بچه های هم سن و جنس ( نژاد ) خودش باشد کوتاه تلقی می شود ( این منحنی ها در دسترس هستند و کمتر از 2 انحراف معیار معادل 2/5 درصد کل بچه های جامعه هم سن و هم جنس و نژاد تعریف می شود )
البته منحنی هایی که سرعت رشد را در یک بازه زمانی نشان می دهند خیلی با ارزش تر از اندازه گیری قد در یک نوبت هستند.

رشد طبیعی به چه صورت است ؟

رشد قد یک پروسه متداوم است. سه مرحله رشد در افراد وجود دارد.


رشد دوران 2 سال اول زندگی : در این مرحله رشد قد بسیار سریع اتفاق می افتد. سالانه بین 35-30 سانتی متر
رشد دوران کودکی بعد از 2 سالگی : در این مرحله به طور متوسط کودکان سالانه 5 تا 7 سانتی متر رشد می کنند.
رشد دوران بلوغ : افراد در این مرحله بین 8 تا 14 سانتی متر در سال رشد قدی دارند.

تخمین قد نهایی یک کودک به چه صورت است ؟
هیچ روشی وجود ندارد که قد نهایی قطعی یک فرد را تخمین بزند زیرا عوامل بسیاری در تعیین قد نهایی دخالت دارند از جمله شرایط محیطی از لحاظ تغذیه و محیط عاطفی که کودک در آن رشد می کند.

یک فرمول برای تخمین قد نهایی در کودکان به صورت زیر است :
برای دختر ها « 13−قد پدر ← میانگین عدد حاصل با قد مادر ≅ متوسط قد نهایی خواهد شد
برای پسر ها « 13+قد پدر ← میانگین آن با قد مادر
عدد حاصل در هر دو جنس باید ±8/5 شود تا قد فرد بدست آید.

روش های دیگری نیز هست که بر اساس سن استخوانی ( مچ دست ) قد نهایی را تخمین می زند.

بیماری هایی که باعث کوتاهی قد در کودکان می شوند :
  • اختلالات کروموزمی : سندروم داون و …

  • توقف یا اختلال رشد داخل رحم : نوزادان نارس

  • تماس مادر باردار با سموم خاص ( سیگار یا الکل ) و بیماری هایی که مادران در زمان بارداری به آن مبتلا می شوند.

  • بیماری های خود کودک : کم کاری تیروئید ، نرمی استخوان و …

اینکه آیا در یک کودک کوتاه قد ( قد زیر 2 انحراف معیار از متوسط قد ) سرعت رشد هم کاهش یافته یا نه ، مسئله مهمی است


به طور کلی سرعت رشد در کودکان به صورت زیر است :
از زمان تولد تا یک سالگی ← 25 سانتی متر در سال

از یک سال تا 4 سالگی ← 10 سانتی متر در سال

از 4 تا 8 سالگی ← 5 سانتی متر در سال

از 8 تا 12 سالگی ← 5 سانتی متر در سال

از سن 4 سالگی تا زمان بلوغ کودکان باید حداقل در سال 5 سانتی متر رشد داشته باشند.


دو علت عمده کوتاهی قد در کودکان عبارت اند از :
کوتاهی قد خانوادگی ( ژنتیکی ) ← سرعت رشد نرمال است اما قد کوتاه است
کوتاهی قد سرشتی ← در این نوع کوتاهی قد ، سن استخوانی و بلوغ  فرد نیز تاخیری است.

اگر منحنی سرعت رشد کودک زیر صدک 25 برای سن وی باشد و نتوانیم کوتاهی قد خانوادگی ( زنتیکی ) و یا سرشتی را برای وی مطرح کنیم حتما باید دنبال سایر علل کوتاهی قد در این کودک باشیم که عبارت اند از :
  1. اختلالات غدد درون زیر : کمبود هورمون رشد سندروم کوشینگ کم کاری تیروئید ← در این کودکان اغلب نسبت وزن به قد افزایش یافته است.
  2. اگر وزن کودک نسبت به قد ، کاهش یافته باشد سوء تغذیه و سایر بیماری های سیستمیک می توانند مطرح باشند نظیر بیماری های گوارشی ( سلیاک )
  3. بیماری های قلبی ریوی و کلیوی و عفونت HIV

اگر هیچ علتی برای کوتاهی قد پیدا نشد این نوع کوتاهی را Idiopathic short statur می نامند. این نوع کوتاهی جزء مواردی است که اجازه مداخله هورمون رشد داده شده.

نکته قابل توجه این است که در بعضی از کودکان به علت بلوغ زودرس سرعت رشد اولیه به طور زود هنگام و در سنین پایین به علت افزایش ترشح هورمون های وابسته به بلوغ افزایش می یابد ولی در نهایت با پیشرفت بلوغ زودرس صفحات رشدی بسته شده و این کودکان تبدیل به بالقین کوتاه قد خواهند شد.

چه تست های آزمایشگاهی در یک کودک مبتلا به کوتاهی قد درخواست کنیم ؟
  • شمارش سلول های خونی ESR

  • الکترولیت ها

  • تست های تیروئیدی ، هورمون های رشد ، کلیه ، کبد

  • بررسی از لحاظ سرولوژی بیماری سلیاک

  • در دختران با کوتاهی قد کاریوتایپ برای بررسی سندروم ترنر


در چه مواردی از هورمون رشد برای کوتاهی قد استفاده می کنیم ؟

….